Cotton, CVC, TC: nhìn tem là biết mình mua gì

Cái tem trong cổ áo ghi 65% cotton, 35% polyester. Hai chiếc áo thun trắng trơn nằm cạnh nhau trên kệ, nhìn giống hệt, chênh nhau 87 nghìn. Chỗ chênh gần như luôn nằm ở dòng chữ nhỏ đó.

Mình sẽ nói cách nhận biết vải cotton thật và cotton pha bằng tay, bằng mắt, và bằng ba phép thử làm được ngay ở nhà.

Cotton 100%. Toàn bộ sợi là bông. Mềm nhất, thấm hút tốt nhất, thoáng nhất trong nhóm. Đổi lại thì nhăn, co, lâu khô.

CVC. Viết tắt của Chief Value Cotton, hiểu nôm na là cotton chiếm phần giá trị lớn hơn, tức trên một nửa. Tỉ lệ hay gặp là 60/40 và 65/35, có xưởng làm 80/20. Bella Canvas thì dùng 52/48, con số lẻ tới mức lần đầu mình phải soi lại nhãn xem có in nhầm không.

TC. Ngược lại với CVC, gồm 65% polyester và 35% cotton. Dân trong nghề ở Việt Nam hay gọi là vải tixi, đọc trại từ chữ T/C. Chữ T gốc là Tetron, một tên thương mại của sợi polyester Nhật, còn cái tên đó trôi vào tiếng nghề của mình từ lúc nào thì mình chưa tra ra mốc chắc chắn.

Nhớ một câu là đủ. CVC nghiêng về cotton, TC nghiêng về polyester.

Có một con số giải thích được gần hết chuyện này.

Sợi bông giữ được lượng hơi ẩm bằng 8,5% trọng lượng của chính nó. Polyester giữ được 0,4%. Chênh nhau hơn hai mươi lần. Cả hai số đều lấy từ American Chemical Society. Đó là nền vật lý của câu "áo cotton mặc thoáng hơn".

Mồ hôi từ da bạn phải đi đâu đó. Với cotton, nó ngấm vào trong thân sợi rồi nhả dần ra không khí, nên bề mặt vải chạm da vẫn còn khô tương đối. Với polyester, mồ hôi gần như không vào được sợi, nó đọng lại ở khoảng hẹp giữa vải và da. Đó chính là cái cảm giác dinh dính mà ai từng mặc áo TC đứng chờ xe giữa trưa đều biết.

Vải pha nằm ở giữa. Nằm đúng theo tỉ lệ pha. Áo CVC 65/35 thoáng kém áo cotton một chút nhưng ít nhăn hơn hẳn, ít co hơn hẳn, và in decal lên đẹp hơn. Áo TC thì rẻ, nhanh khô, bền màu, mặc nóng.

Tem có thể ghi sai, và ghi sai nhiều hơn bạn tưởng. Ba cách dưới đây mình vẫn dùng khi cầm một mẫu vải lạ. Không cần dụng cụ gì.

Nhỏ một giọt nước. Trên cotton, nước loang ra thành vệt tròn gần như tức thì. Trên vải pha nhiều polyester, giọt nước nằm vo tròn trên bề mặt vài giây rồi mới chịu thấm, y như giọt nước trên lá khoai môn. Đó là polyester đang chối nước.

Vò một nắm rồi thả. Cotton giữ lại nếp nhăn rõ, nhìn là thấy. TC bật phẳng lại gần như ngay. CVC nhăn nhẹ. Vài phút sau nếp tự giãn bớt.

Đốt một sợi chỉ. Cắt một đoạn chỉ thừa ở đường may bên trong, đừng đốt thân áo. Cotton cháy hết thành tro tơi. Bóp là tan, mùi giống giấy cháy. Polyester vón lại thành cục cứng đen ở đầu sợi và có mùi nhựa.

Phép thứ ba là phép chắc nhất. Nó cũng là phép duy nhất phân biệt được vải pha ít với vải pha nhiều: cục vón càng to thì phần tổng hợp càng nhiều.

Đây là phần các shop bán áo cotton ít khi chịu nói.

Cotton hút ẩm giỏi nên cũng nhả ẩm chậm. Ở Hà Nội mùa nồm, những ngày cao điểm độ ẩm không khí lên tới 90%, tốc độ bay hơi gần như bằng không, và một chiếc áo cotton dày treo hai ngày vẫn còn ẩm ở nách. Chuyện đồ không khô mình có viết kỹ hơn trong bài về denim mùa ẩm.

Cotton ướt còn dẫn nhiệt gấp khoảng 24 lần cotton khô, vì nước lấp hết chỗ của không khí trong vải. Dân leo núi có câu "cotton kills" đúng vì chuyện này.

Chỗ đó là nhược điểm thật.

Hai chiếc áo cùng ghi cotton 100% vẫn mặc khác hẳn nhau, vì còn hai thông số nữa mà tem không ghi.

Thứ nhất là định lượng. Stanley/Stella, nhà cung cấp áo trơn lớn ở châu Âu, chia ba mức rõ ràng: 155 gsm cho áo nhẹ mặc thời tiết ấm, 180 gsm cho áo mặc hằng ngày, 240 gsm cho dáng boxy có cấu trúc. Cho khí hậu trong nước, mình chốt vùng 150 đến 180 gsm. Chi tiết thì xem bài áo thun bao nhiêu gsm là vừa.

Thứ hai là cách kéo sợi. Sợi open-end rẻ nhất, kéo nhanh gấp ba tới năm lần, và xù lông nhiều nhất. Sợi ring-spun mịn hơn, đắt hơn chừng 20 tới 30%. Sợi compact được nén khí trước khi xe nên mật độ xơ cao hơn ở cùng chi số, cho độ bền kéo nhỉnh hơn ring-spun khoảng 10 tới 15% và xù ít nhất, đổi lại giá nhảy thêm 40 tới 60%.

Đây là chênh lệch giữa chiếc áo 149 nghìn và chiếc áo 389 nghìn. Tem cả hai đều ghi cotton 100%.

Mình xếp theo việc chứ không xếp theo giá. Ba nhóm dưới đây là cách mình tự chọn.

Áo mặc hằng ngày ở xứ nóng. Cotton 100%, 150 đến 180 gsm, ưu tiên sợi compact hoặc ring-spun chải kỹ nếu ngân sách cho phép. Đây là nhóm áo thun cotton basic và áo thun nam cotton compact bên mình.

Áo đồng phục, áo in nhiều, áo mặc rồi giặt liên tục. CVC 65/35. Ít co, ít nhăn, giữ form sau nhiều lần giặt, và ăn mực in tốt hơn cotton nguyên chất.

Áo mặc một hai mùa rồi thay. TC. Giá vải TC30 rơi vào khoảng 80 tới 106 nghìn một ký tuỳ độ đậm màu. Áo TC rẻ là có lý do.

Vải CVC có phải cotton không? Có, phần cotton trong đó là cotton thật. Nhưng CVC vẫn là vải pha. Tỉ lệ pha quyết định độ thoáng. Nếu tem chỉ ghi "CVC" mà không ghi tỉ lệ thì bạn nên hỏi, vì 80/20 với 52/48 mặc khác nhau rõ.

Áo ghi cotton 100% mà sờ mát lạnh, trơn tuột thì sao? Nhiều khả năng đó không phải cotton. Cotton sờ hơi ấm và xốp tay. Cảm giác mát trơn thường là polyester hoặc nylon pha spandex, thứ hay được gọi là thun lạnh.

Vải tre có thật sự làm từ tre không? Phần lớn là rayon sản xuất từ bột tre, không phải sợi tre tự nhiên. Uỷ ban Thương mại Liên bang Mỹ bắt ghi rõ "rayon made from bamboo", và đầu năm 2013 đã phạt bốn nhà bán lẻ tổng cộng 1,26 triệu USD vì ghi nhãn sai.

Cotton pha có bền hơn cotton nguyên chất không? Về độ bền cơ học và độ giữ form thì thường là có, vì sợi polyester dai hơn sợi bông. Về độ thoáng thì thua. Chọn cái nào là chọn bạn ưu tiên thứ gì.

Giặt áo cotton thế nào cho đỡ co? Nước lạnh, lộn trái, phơi bóng râm. Tránh máy sấy. Phần lớn mức co xảy ra ở lần giặt đầu, nên nếu áo mới mà đã co thì các lần sau sẽ ổn định hơn nhiều. Ký hiệu trên tem mình có nói kỹ trong bài đọc ký hiệu giặt là.

Cầm một chiếc áo mà tem chỉ ghi mỗi chữ "cotton" không kèm phần trăm, bạn cứ coi như đó là vải pha. Xưởng nào làm cotton 100% thật thì luôn muốn ghi rõ con số, vì đó là thứ họ trả tiền để có.

Xem áo thun nữ cotton basic · áo thun nam cotton compact · áo polo trắng thêu ngựa

Đọc tiếp: Áo thun bao nhiêu gsm là vừa tay · Vải cá sấu là gì và vì sao polo mặc thoáng hơn

*

Ảnh minh hoạ: kaboompics.com · Saad Bin Hasan · Sandra Filipe trên Pexels.