Wash jean là gì: stone, acid, vintage khác nhau sao

Cùng một mẫu quần, xưởng wash ra bảy màu khác nhau. Vải giống hệt, rập giống hệt, khác mỗi công đoạn sau khi may xong. Chênh lệch về giá và về tuổi thọ giữa bảy chiếc đó cũng nằm đúng ở chỗ này.

Mình đi vào từng kiểu: làm bằng cách nào, cho ra vẻ gì, lấy đi bao nhiêu độ bền. Riêng chữ vintage wash thì để một mục riêng, vì nó không cùng loại với mấy chữ kia.

Vải denim vừa dệt xong thì cứng, còn hồ, và chưa co hết. Wash làm ba việc: rũ hồ cho vải mềm, ép nốt phần co còn lại, và tạo màu. Việc thứ ba tốn tiền nhất.

Phần màu có một cơ chế gọn. Chàm chỉ bám vòng ngoài sợi bông. Lõi sợi vẫn trắng nguyên. Bào mòn lớp vỏ chàm bao nhiêu thì lộ ra bấy nhiêu phần trắng bên trong.

Nên mọi kiểu wash thật ra chỉ là những cách bào mòn khác nhau. Nắm câu đó thì phần sau dễ theo.

Rinse wash. Quần được giũ trong nước sạch ở máy lồng ngang, chỉ để loại bụi và tạp chất. Màu gần như giữ nguyên độ đậm, vải mềm ra chút ít. Mặc được ngay. Đây là kiểu ít động chạm tới sợi nhất.

Stone wash. Đá bọt núi lửa quay chung với quần trong lồng máy, mài đi lớp chàm ngoài. Cho vệt bạc tự nhiên, tương phản vừa phải, và đây là kiểu quen mắt nhất với người Việt. Đá đập vào vải thì làm đứt sợi bề mặt. Độ bền giảm thật. Vụn đá sau đó phải rửa bằng rất nhiều nước.

Enzyme wash. Dùng enzyme cellulase phân giải lớp cellulose ở bề mặt sợi để nhả chàm ra, tên trong nghề là bio-stoning. Vệt bạc dịu hơn stone. Vải mềm tay hơn, sợi ít bị đập vỡ hơn. Nhược điểm quen thuộc là back-staining, tức phần chàm đã nhả ra lại bám ngược vào vải làm màu bị xỉn.

Acid wash. Đá bọt ngâm dung dịch tẩy loãng hoặc kali pemanganat, rồi quay khô không có nước. Cho vân loang kiểu cẩm thạch, tương phản gắt. Nhìn xa là nhận ra ngay. Kiểu này làm yếu vải rõ rệt, dễ đứt chỉ và thủng lỗ.

Bleach wash. Ngâm trong chất oxy hoá mạnh như nước javel, oxy già hoặc kali pemanganat để phai đều toàn thân quần. Ra màu xanh nhạt phẳng, ít vân. Vải yếu đi, và nếu xưởng trung hoà không kỹ thì quần còn phai tiếp sau khi đã bán cho bạn.

Nhóm này không dùng bể nước. Nó tác động cơ học thẳng lên bề mặt vải.

Whisker. Những vệt trắng hình râu mèo ở hai bên hông và quanh đũng, mô phỏng nếp gấp khi ngồi. Xưởng úp quần lên ván cao su khắc mẫu rồi chà giấy nhám, P-400 cho vải cứng và P-1000 cho vải mềm, số càng lớn thì mài càng nhẹ. Hoặc bắn laser CO2 theo file thiết kế, làm sau khi wash ướt.

Grinding. Mài mép bằng đá nhỏ, tập trung ở lai quần, mép túi và cạp. Đây là chỗ vải mòn tự nhiên trước tiên. Mài đúng chỗ thì trông rất thật.

Destroy. Cắt đứt sợi dọc bằng dao hoặc kim để tạo ba tới năm lỗ nhỏ, dao chạy đi chạy lại hơn mười lượt dọc chiều sợi. Vùng quanh lỗ yếu hẳn. Xưởng phải gia cố bằng một lớp lót phía trong.

3D crinkle. Ngâm quần trong dung dịch chừng 20% resin, rồi sấy định hình ở 140 tới 160 độ C trong bốn năm chục phút để khoá nếp nhăn lại. Thừa resin thì vải rách, quá nhiệt thì vải cứng như bìa hộp giày.

Còn một kỹ thuật nữa là phun cát. Levi's và H&M cùng tuyên bố cấm nó từ ngày 8 tháng 9 năm 2010, vì bụi silic gây bệnh phổi cho công nhân.

Mình tra khá lâu mà không thấy nguồn ngành nào định nghĩa chuẩn cho chữ này.

Trên thực tế, cái được gọi là vintage wash thường là enzyme hoặc stone ở mức vừa, cộng thêm whisker, rồi phủ một lớp nhuộm chỉnh tông cho ám vàng hoặc ám xám. Lớp phủ đó có tên riêng là tinting. Ba xưởng cho ba kết quả khác nhau. Vẫn chung một cái tên.

"Wash bụi", "wash khói", "wash retro" cũng nằm cùng nhóm này. Đó là chữ của marketing.

Nên khi mua, hỏi "wash gì" thường không ra thông tin. Hỏi vải bao nhiêu phần trăm cotton, có chỗ nào bị bào mỏng hẳn không, thì hữu ích hơn nhiều.

Xếp theo mức bào mòn sợi, từ nhẹ tới nặng: rinse, enzyme, stone, acid, bleach. Riêng vùng destroy thì nằm ngoài thang này, vì ở đó sợi đã bị cắt đứt hẳn.

Để bạn có mốc so sánh: trong phép thử của MotoCAP và Đại học Deakin, một lớp denim cotton 400 gsm chịu được 0,6 giây trên băng nhám chạy 8 m/s trước khi thủng. Đó là vải nguyên, chưa qua mài. Ai đi xe máy hằng ngày thì nên đọc thêm bài về quần jean đi xe máy.

Mình phải nói rõ một chỗ: không nghiên cứu nào mình đọc được quy đổi mức mất bền của từng kiểu wash ra con số cụ thể. Thứ tự trên là xếp hạng tương đối dựa trên cơ chế, không phải bảng đo.

Chiếc quần càng bắt mắt trên ảnh thì thường càng mỏng ở đúng chỗ bạn cần nó dày.

Đi làm, mặc lâu, ít rủi ro. Rinse wash hoặc chàm đậm trơn. Màu tối còn được cái là đi được nhiều dịp hơn, mình có nói kỹ trong bài jean đi tiệc đi cưới.

Mặc chơi, muốn dáng vẻ đã dùng lâu. Enzyme wash. Mềm sẵn, không phải break-in. Vẫn giữ được kha khá độ bền.

Muốn tương phản gắt, chấp nhận đổi tuổi thọ. Acid hoặc bleach. Bạn sẽ có chiếc quần nổi bật, và bạn sẽ thay nó sớm hơn.

Đi xe máy, ngồi nhiều, mang vác. Tránh vùng rách và tránh wash gắt. Đũng với gối là hai chỗ hỏng trước. Wash mạnh làm chúng hỏng sớm hơn.

Quần đã wash rồi thì có còn ra màu không? Có, ít hơn quần raw nhưng vẫn ra. Wash càng mạnh thì lượng chàm còn lại càng ít. Ra màu vì thế cũng ít đi. Cách xử lý mình viết riêng ở bài quần jean ra màu dính sang áo trắng.

Tự wash lại quần cũ ở nhà được không? Được, nhưng khó kiểm soát. Javel pha loãng làm phai không đều và ăn sợi mạnh. Đũng và cạp đi trước. Nếu vẫn muốn thử thì lấy chiếc quần bạn sẵn sàng vứt đi làm mẫu trước.

Vì sao hai chiếc cùng mã mà màu lệch nhau? Wash làm theo lô, và acid với bleach vốn khó lặp lại giữa các lô. Chênh nhẹ là bình thường trong ngành. Chênh tới mức nhìn là thấy thì nên đổi.

Stone wash có làm quần co thêm không? Phần lớn mức co đã được xử lý ở công đoạn ép co trước khi cắt may. Quần đã wash công nghiệp gần như hết co, chỉ còn dư một chút ở lần giặt đầu.

Quần rách sẵn có vá lại được không? Được, bằng cách lót một miếng denim cùng tông vào mặt trong rồi may chần lên. Đường chần sẽ nhìn thấy, nên chỉ nên làm khi lỗ đã rộng ra ngoài ý muốn.

Nếu bạn định mua một chiếc jean để mặc vài năm, chọn kiểu wash nhẹ và chọn màu tối. Còn nếu mua để mặc chơi một mùa rồi thay, thì cứ chọn cái nào bạn thấy đẹp, chỉ cần biết trước là mình đang đổi độ bền lấy vẻ ngoài.

Xem áo khoác jean nữ wash sáng basic · áo khoác jean nữ trơn tối màu · ripped wide straight

Đọc tiếp: Từ điển denim tiếng Việt · Denim bao nhiêu oz thì hợp khí hậu Việt Nam

*

Ảnh minh hoạ: 3D Render · Mica Asato trên Pexels.