Áo khoác jean mặc mùa nào ở Việt Nam thì vừa

Hà Nội một ngày nồm tháng 3, độ ẩm 90%.

Chiếc áo khoác jean vắt trên ghế từ hôm trước vẫn còn ẩm ở cổ tay. Bạn khoác lên, đi hết buổi sáng thì lưng dính bết. Chiếc áo đó không hỏng, nó đang ở sai ngày.

Bài này mình viết theo nhiệt độ và độ ẩm chứ không theo mùa. Vì "mùa xuân" ở Hà Nội và "mùa xuân" ở Sài Gòn là hai chuyện chẳng liên quan gì tới nhau.

Denim gần như không phải vải giữ nhiệt. Nó là vải chắn gió.

Thứ giữ ấm cho bạn thật ra là lớp không khí bị nhốt giữa da và vải. Không khí đứng yên dẫn nhiệt rất kém, chừng 0,023 W trên mỗi mét-kelvin, nên nó cách nhiệt tốt hơn hầu hết mọi thứ bạn mặc trên người. Việc của tấm denim chỉ là giữ cho lớp không khí ấy nằm im, đừng để gió lùa qua rồi cuốn đi.

Hiểu được chỗ đó thì phần còn lại tự suy ra. Một chiếc trucker khoác trần ngoài áo thun ở 21 độ là vừa ấm. Cũng chiếc áo ấy ở 15 độ thì lạnh, vì lớp không khí quá mỏng so với mức chênh nhiệt. Muốn ấm hơn, đừng đi mua chiếc jean dày hơn. Hãy mặc thêm một lớp mỏng bên trong để phần không khí ấy dày lên.

Có một cái bẫy nằm sẵn ở đây. Nước dẫn nhiệt 0,600 W trên mét-kelvin, còn không khí chỉ 0,023. Sợi bông ngậm ẩm tới 8,5% khối lượng ở trạng thái cân bằng, và khi nó ngậm nước thì nước lấp vào đúng chỗ vốn là không khí. Cotton ướt dẫn nhiệt gấp chừng 24 lần lúc khô. Nghĩa là chiếc áo khoác jean bị mưa không còn giữ ấm nữa, nó rút nhiệt. Dân leo núi có hẳn một câu cho chuyện này, và câu đó không dễ nghe.

Mấy mốc dưới đây là của riêng mình, gom lại sau nhiều năm mặc và nhiều lần cởi ra vì nóng. Người chịu lạnh kém sẽ dịch cả thang lên chừng hai độ.

Trên 29 độ. Đừng mặc. Ngoại lệ duy nhất là bạn ngồi xe máy và mục đích là chắn nắng, chuyện đó mình nói ở phần dưới.

Từ 24 tới 28 độ. Mặc mở phanh, trong bóng râm hoặc lúc trời có gió. Thực tế là sáng sớm và sau bảy giờ tối.

Từ 19 tới 23 độ. Vùng ngọt. Cài cúc hay để mở đều được, khoác trần ngoài áo thun là đủ.

Từ 14 tới 18 độ. Vẫn mặc được, nhưng phải có lớp trong. Áo len mỏng, sơ mi flannel, hoodie mỏng.

Dưới 13 độ. Một mình chiếc jean thì không đủ. Lúc này nó thành lớp giữa, bên ngoài phải có phao hoặc dạ.

Mốc mà người mua hay bỏ qua là mốc 29 độ. Ở tiệm có điều hoà, chiếc áo nào cũng thấy dễ chịu.

Tháng 4 là tháng nóng nhất ở TP.HCM. Nhiệt độ cao nhất trung bình rơi vào 34 đến 35 độ, ngày nóng điển hình lên 37 đến 38 độ.

Đối chiếu với thang bên trên thì thấy ngay. Phần lớn thời gian trong năm ở Sài Gòn nằm ngoài vùng mặc được. Mùa mưa kéo từ tháng 5 tới tháng 11, tổng lượng mưa khoảng 1.800 mm chia cho chừng 150 ngày mưa mỗi năm. Độ ẩm đi từ 70% vào tháng 2 và tháng 3 lên tới 85% vào tháng 9.

Vậy chiếc áo khoác jean ở miền Nam mặc lúc nào? Đúng hai khoảng.

Khoảng thứ nhất là quãng cuối tháng 12 sang hết tháng 1, khi gió chướng về và sáng sớm hạ xuống dưới 23 độ. Ai ra đường trước sáu giờ sáng sẽ thấy khoảng này rất rõ, còn ai đi làm lúc tám giờ thì gần như không thấy. Khoảng thứ hai không phải một mùa. Nó là trong nhà: văn phòng, rạp phim, xe khách đường dài, quán cà phê để máy lạnh 19 độ suốt cả ngày.

Nghe hơi buồn cười nhưng đúng là như vậy. Ở Sài Gòn, áo khoác jean là món mặc trong phòng lạnh nhiều hơn là mặc ngoài trời. Mình có viết riêng về chuyện mặc gì khi văn phòng bật điều hoà lạnh.

Miền Bắc là nơi chiếc áo này sống đúng đời của nó. Nhiệt độ trung bình năm ở Hà Nội là 23,4 độ, tức nằm gọn trong vùng ngọt.

Từ tháng 10 tới tháng 4, phần lớn các ngày đều mặc được. Vấn đề chỉ nằm ở độ ẩm.

Nồm bắt đầu từ tháng 2 và kéo tới cuối tháng 4, cao điểm là tháng 3 và tháng 4. Riêng tháng 3 thường có bốn tới năm đợt. Trong những ngày nồm, độ ẩm lên tới 90%. Con số trung bình cả năm chỉ 84%, nên đừng lẫn hai thứ này với nhau, mình thấy nhiều bài viết nhầm chỗ đó.

Cơ chế thì gọn. Khối khí ấm và ẩm từ biển tràn vào, gặp bề mặt còn lạnh sót lại từ đợt rét trước. Nhiệt độ bề mặt thấp hơn điểm sương nên hơi nước ngưng tụ ngay trên đó. Tường nhà đổ mồ hôi như thành cốc bia lạnh, sàn gạch trơn, và quần áo phơi mãi không khô. Lý do đồ không khô là tốc độ bay hơi tỉ lệ với chênh lệch áp suất hơi giữa mặt vải và không khí. Khi không khí gần bão hoà thì chênh lệch ấy gần bằng không, phơi thêm một ngày cũng chẳng thay đổi được gì.

Với chiếc áo khoác jean, nồm là kẻ thù cụ thể. Vải dày, ngậm ẩm, giặt xong ba ngày vẫn còn ướt ở cổ và nẹp cúc, rồi mùi hôi xuất hiện. Cách xử của mình rất thô: không giặt áo khoác vào đợt nồm. Treo trong phòng có máy hút ẩm, hoặc bật điều hoà chế độ khô rồi đóng cửa. Chuyện này mình viết kỹ hơn ở bài denim trong mùa ẩm.

Đây là lý do rất nhiều người Việt mua áo khoác jean, và nó có cơ sở thật. Nhưng con số thì lộn xộn, mình phải nói trước.

Skin Cancer Foundation ước tính một chiếc áo denim dài tay màu tối đạt chỉ số UPF chừng 1.700. Một nghiên cứu đo trong phòng thí nghiệm trên denim indigo lại cho ra UPF 11,5 với vải thô, 20,2 sau khi rũ hồ và 35,6 sau khi wash enzyme. Hai bên chênh nhau tới cả trăm lần. Mình không có cách nào dung hoà hai con số đó, và ai nói chắc chắn về chúng thì bạn nên hỏi họ lấy số ở đâu.

Phần đáng tin là cơ chế. Vải càng dày, càng tối màu, càng dệt khít thì chắn tia UV càng tốt, và denim thoả cả ba điều kiện. Hai thứ làm giảm khả năng đó là vải bị ướt và vải bị kéo giãn.

Từ đó suy ra cách mặc. Chọn wash tối. Chọn form rộng vừa phải để vải không căng trên da. Và biết rằng lúc áo đã ướt mồ hôi thì nó chắn kém hơn lúc khô. Chuyện tương tự với chiếc quần bên dưới, mình viết ở bài quần jean đi xe máy.

Đây là chỗ áo khoác khác chiếc quần, và khác theo hướng ngược với trực giác.

Với quần jean mặc ở Việt Nam, mình chốt vùng 10 tới 13 oz. Áo khoác thì nên nhẹ hơn quần chứ không phải nặng hơn. Lý do nằm ở việc nó là lớp ngoài: bạn mặc vào cởi ra nhiều lần mỗi ngày, vắt lên ghế, nhét vào balo. Cái bạn cần ở nó là chắn gió, không phải chịu mài. Vùng 9 tới 11 oz, tức khoảng 305 tới 373 gsm nếu nhân với 33,9, là chỗ mình thấy dễ sống nhất. Chi tiết về thang oz nằm ở bài denim bao nhiêu oz hợp khí hậu Việt Nam.

Từ 13,5 oz trở lên, chiếc áo cứng như tấm bạt che nắng quán cà phê. Tay khó gập, ngồi xe máy thì cổ tay áo cấn vào cổ tay bạn. Có người thích đúng cái cứng ấy vì nó lên fade rất đẹp. Đó là thú chơi, không phải chiếc áo mặc đi làm.

Wash thì chia hai hướng rõ ràng. Chàm đậm và đen trơn chắn nắng tốt hơn, đi làm được, ghép với gì cũng xong, đổi lại ra màu khá nhiều trong dăm lần giặt đầu. Wash sáng và bạc nhìn mát mắt và hợp trời nóng, nhưng chắn UV kém hơn và bám bẩn nhanh ở cổ áo. Các kiểu wash khác nhau ra sao thì có bài riêng.

Nhân nói chuyện đời áo: denim jacket có ba đời được đánh số, Type I ra năm 1905, Type II năm 1953, Type III năm 1962. Chiếc trucker bạn đang mặc gần như chắc chắn là hậu duệ của bản 1962, một thiết kế đã hơn sáu mươi năm mà dáng gần như không đổi. Mình vẫn chưa hiểu vì sao đúng đời thứ ba lại đứng lâu đến vậy. Ai thích phần này thì đọc lịch sử áo khoác jean Type I, II, III.

Ở miền Nam, áo khoác jean là món nằm trong tủ nhiều ngày nhất mà không được đụng tới.

Đừng mua vì thấy đẹp trên ảnh rồi treo suốt mười một tháng. Nếu bạn sống ở Sài Gòn và chỉ định sắm một lớp khoác, một chiếc sơ mi denim mỏng hoặc áo khoác gió sẽ được mặc nhiều hơn hẳn.

Nhược điểm thứ hai thuộc về chất liệu. Dính một trận mưa là chiếc áo nặng như vắt cái khăn tắm ướt lên vai, dính vào lưng, và bạn ôm nó trên tay cả buổi còn lại. Phơi trong nhà thì tới hôm sau vẫn ẩm ở nẹp cúc.

Còn một chỗ mình không chắc. Năm mốc nhiệt độ ở trên là cảm giác của một người, đo bằng chính người đó, chứ không phải kết quả thí nghiệm. Bạn nên dùng chúng làm điểm xuất phát rồi tự dịch lên hoặc xuống.

Áo khoác jean mặc mùa hè ở Việt Nam có được không? Ngoài trời thì gần như không, vì mùa hè ở cả ba miền đều vượt xa mốc 29 độ. Trong phòng máy lạnh thì được, và đó cũng là cách phần lớn người ở miền Nam đang dùng nó.

Mặc trong phòng điều hoà thì chọn loại nào? Loại nhẹ, khoảng 9 tới 11 oz, form vừa hoặc rộng nhẹ để cởi ra mặc vào cho nhanh. Chàm đậm trơn là màu ít phải nghĩ nhất khi ngồi bàn làm việc.

Đi Đà Lạt hay Sa Pa thì áo khoác jean có đủ ấm không? Đủ khi nhiệt độ còn nằm quanh 19 tới 23 độ và trời khô ráo. Xuống dưới mốc 13 độ hoặc gặp sương mù thì phải có thêm lớp trong và một lớp chắn nước bên ngoài, vì denim ướt rút nhiệt rất nhanh.

Áo khoác jean phối với quần jean có bị "quê" không? Không, nếu hai món lệch nhau rõ về độ đậm của wash. Cùng một tông thì thành bộ đồng phục. Mình viết cả bài về chuyện này ở denim on denim.

Bao lâu thì giặt một lần? Ít hơn bạn nghĩ nhiều. Áo khoác không tiếp xúc trực tiếp với da như áo thun, nên mặc bảy tám lần rồi giặt là bình thường. Giặt ít cũng giữ được màu chàm lâu hơn.

Nếu bạn ở miền Bắc, chiếc áo khoác jean là món đáng mua sớm, và nó sẽ chạy được từ tháng 10 tới tháng 4. Nếu bạn ở miền Nam, hãy mua nó với đúng kỳ vọng: một chiếc áo cho phòng lạnh, cho mấy tuần se lạnh đầu năm, và cho những chuyến đi cao nguyên.

Xem trucker nữ · trucker nam · áo khoác jean nữ trơn tối màu.

Đọc tiếp: Lịch sử áo khoác jean Type I, II, III · Denim trong mùa ẩm: nồm miền Bắc và mưa miền Nam

*

Ảnh minh hoạ: Саша Алалыкин · Rodolfo Gaion · Jahra Tasfia Reza trên Pexels.