Jean co giãn: 2% spandex làm được gì và hỏng ở đâu

Chiếc skinny sang tháng thứ tư thì phồng gối. Bạn giặt, phơi, treo tủ một đêm, và sáng ra nó vẫn phồng đúng chỗ cũ. Câu hỏi quen thuộc lúc đó là stretch denim có bền không, và tại sao quần pha thun lại mau hỏng như vậy.

Câu trả lời hơi ngược với những gì bạn hay nghe. Sợi đàn hồi không phải thủ phạm làm vải bai.

Ba cái tên, một thứ. Spandex là tên quen ở Mỹ, elastane là tên châu Âu, Lycra là tên thương mại của một hãng. Trên tem hàng bán ở Việt Nam bạn gặp cả ba, và chúng không khác nhau về bản chất.

Chữ spandex được ghép đảo từ chữ expands trong tiếng Anh. Một cái tên khá thẳng thắn.

Sợi này nằm lẫn giữa các sợi bông và mảnh hơn sợi tóc nhiều. Hình dung nó như mấy sợi thun trong cạp quần đùi, chỉ nhỏ hơn hàng chục lần và rải đều khắp mặt vải.

Chuẩn quốc tế phân loại theo chỗ đặt sợi đàn hồi.

Elastane chỉ nằm trong sợi ngang thì gọi là hai chiều. Vải giãn chủ yếu theo bề ngang. Elastane nằm ở cả sợi dọc lẫn sợi ngang thì là bốn chiều, giãn mọi hướng. Phần lớn quần được quảng cáo là co giãn ngoài thị trường thuộc nhóm hai chiều.

Bốn chiều đắt hơn hẳn, vì phải kéo sợi lõi cho cả chiều dọc. Nhiều trang bán hàng ghi sai chỗ này.

Cách kiểm tra mất chừng ba giây. Kéo vải theo hai hướng vuông góc nhau. Hướng nào cũng giãn thì đúng là bốn chiều.

Ngành dệt có một chỉ số riêng cho chuyện bai, gọi là growth. Đó là phần biến dạng không hồi lại sau khi vải bị kéo rồi thả.

Chuẩn ASTM D3107 đo nó bằng cách kéo mẫu vải qua mười chu kỳ, cho nghỉ một tiếng, rồi đo phần dài thêm còn giữ lại. Theo một nghiên cứu dùng chuẩn này, denim kéo ở mức 35% tải đứt cho growth từ 2,5 đến 7,1%. Ở 55% tải thì 6,2 đến 10,3%. Ở 75% tải thì 7,4 đến 11,5%.

Điểm đáng nhớ nằm ở chiều ngược lại của trực giác. Vải càng nhiều elastane thì growth càng thấp, chứ không phải càng cao. Sợi đàn hồi kéo vải về dáng cũ, nó không phải nguyên nhân làm vải giãn ra.

Vậy cảm giác "quần thun mau giãn" từ đâu ra? Từ chỗ bạn cảm nhận được. Quần co giãn nới ra ngay trong buổi chiều và bạn thấy rõ, còn quần cotton cứng thì bai âm thầm qua từng tháng. Chuyện ngồi lâu làm giãn gối mình có nói kỹ hơn ở bài ngồi văn phòng tám tiếng.

1 đến 2%. Nhóm comfort stretch. Độ bền gần bằng denim truyền thống, đủ để bạn ngồi xổm mà không thấy cấn. Hợp với straight, ống suông, relaxed và áo khoác jean.

3 đến 5%. Nhóm high stretch, dành cho skinny và jegging. Ôm sát, dễ mặc. Hỏng sớm hơn rõ rệt, nhất là khi gặp nhiệt.

Nếu phải chọn một con số cho quần mặc hằng ngày, mình chọn 2%. Đủ mềm để thoải mái, chưa đủ nhiều để thành điểm yếu.

Trọng lượng vải cũng đổi cảm giác. Một chiếc 11 oz pha 2% spandex mềm hơn hẳn chiếc 11 oz cotton nguyên chất, vì sợi đàn hồi làm cấu trúc vải xốp hơn. Chuyện oz mình viết riêng ở bài denim bao nhiêu oz hợp khí hậu Việt Nam.

Ba thứ làm sợi đàn hồi mỏi nhanh nhất đều là nhiệt. Máy sấy nóng, phơi thẳng nắng gắt cả buổi trưa, và bàn là đặt trực tiếp lên thân quần.

Cách chăm thì gọn. Giặt nước lạnh, lộn trái, phơi bóng râm, không vắt ở tốc độ cao nhất. Nếu buộc phải là thì lót một lớp vải mỏng ở giữa.

Có một loại con số mình cố tình không dùng trong bài này. Đó là kiểu "elastane mất đàn hồi sau bao nhiêu lần giặt". Không nghiên cứu nào mình đọc được đưa ra ngưỡng chu kỳ cụ thể, nên mọi con số dạng đó trên trang bán hàng nên coi là ước lượng nội bộ.

Chiếc quần 4% spandex mặc tới tháng thứ năm thì gối phồng ra và không xẹp lại nữa. Sợi đàn hồi đã mỏi. Giặt hay treo đều không cứu được chỗ đó.

Vải stretch cũng khó sửa ở tiệm. Bóp ống hay nới eo trên vải có elastane rất dễ ra đường may nhăn sóng, vì chân vịt kéo sợi đàn hồi không đều. Thợ quen tay thì làm được, thợ sửa quần thường thì hay từ chối.

Ở xưởng, may vải có elastane phải chỉnh lại kim và sức căng chỉ. Để nguyên thông số như may cotton cứng thì đường may gợn sóng ngay sau lần giặt đầu. Đó là một trong những chỗ dễ nhận ra hàng làm vội nhất.

Vá cũng khó hơn. Miếng vá không giãn theo thân quần, nên chỗ vá bị căng và bục lại sau vài tháng.

Bù lại, denim co giãn co rút ít hơn cotton nguyên chất, theo một nguồn nhà cung cấp vải. Con số cụ thể thì mình để đó, vì nguồn không nêu điều kiện thử.

Jean co giãn có nên mua nhỏ hơn một size không? Tuỳ mức spandex. Với 1 đến 2% thì mua đúng size, vì vải nới rất ít. Với 3% trở lên và dáng skinny thì cân nhắc, mình có bàn riêng ở bài jean co giãn có nên mua nhỏ hơn.

Quần phồng gối rồi thì phục hồi được không? Phần nới trong ngày thì hồi lại được. Giặt nước lạnh rồi phơi nằm phẳng, đừng treo bằng cạp. Phần đã mỏi vĩnh viễn thì không có cách nào chữa tại nhà.

Áo khoác jean có nên pha spandex không? Có, ở mức 1 đến 2%. Áo khoác cần giữ form vai và thân, nên spandex cao làm nó rủ xuống và mất dáng. Đây là chỗ mà ít hơn thì tốt hơn.

Quần cotton 100% thì không bai à? Có bai, và bai vĩnh viễn. Khác nhau là bạn không cảm nhận được lúc đang mặc. Đến khi thấy cạp rộng ra thì nó đã bai từ lâu rồi.

Jean co giãn mặc có nóng hơn không? Ở mức 1 đến 2% thì chênh lệch gần như không thấy. Vải stretch thường được dệt nhẹ hơn, nên nhiều chiếc còn mát hơn denim cứng cùng dáng. Cái quyết định độ nóng vẫn là trọng lượng vải và tỉ lệ cotton.

Nếu bạn muốn một chiếc jean mặc được lâu mà vẫn dễ chịu khi ngồi, hãy tìm dòng ghi 1 đến 2% spandex và tránh máy sấy. Còn nếu bạn mua skinny 4%, cứ mua, chỉ cần biết trước là mình đang đổi tuổi thọ lấy độ ôm.

Xem skinny tôn dáng · quần jean nữ curved · straight basic cổ điển

Đọc tiếp: Từ điển denim tiếng Việt · Ngồi văn phòng tám tiếng, chiếc jean nào chịu được

*

Ảnh minh hoạ: 3D Render · Engin Akyurt trên Pexels.